20:58 

Старажытны і вечна малады Полацк

alexanderbelski
"Не любо - не слушай, а врать не мешай!"
Ёсць гарады, прыдуманыя Богам

Уладзімір Арлоў



Полацк… як ганарліва гучыць імя аднаго з самых старажытных гарадоў Кіеўскай Русі. Полацк… і мы нібы чуем журчанне Палаты, якая спяшаецца ў Заходнюю Дзвіну. Сапраўды, калі б не было Полацка, то яго абавязкова трэба было прыдумаць, але хапіла б нам фантазіі? Адказ з’яўляецца імгненна, канешне не.
Кожны з беларусаў мусіць хоць раз пабываць у Полацку, каб адчуць тую неверагодную атмасферу, якая пануе там. У Беларусі даволі шмат цікавых мясцін, але ў параўнанні з Полацкам яны цмянеюць. Гуляючы па вуліцах горада, гледзячы на гістарычныя будынкі, ты з галавой акунаешся ў вір гісторыі, час тут замірае, нават дыхаеш ты праз раз, каб не спугнуць гэта пачуццё. Полацк ветліва сустракае ўсіх, хто жадае наведаць яго і шчодра дорыць непаўторныя ўражанні, якія прабяраюць глыбока і надоўга.

Галоўная асацыяцыя з Полацкам – гэта, канешне ж, Ефрасіння Полацкая, унікальная жанчына, якая зрабіла сэнсам свайго жыцця дапамогу іншым. Як мала такіх людзей у свеце, і як бы змяніўся свет, каб такіх людзей, як яна, было б больш! Адукаваная дзяўчына жыла ў келлі, у якой знаходзілася бібліятэка, і шмат чытала. Зарабляла грошы перапісваннем кніг, але зарабляла не для сябе. Усё, што атрымлівала Ефрасіння, яна раздавала як міласціну. За гады жыцця яна зрабіла столькі, колькі шматлікія не могуць зрабіць пакаленнямі. Пад яе заступніцтвам быў заснаваны манастыр, пабудаваны храм, царква. Крыж Ефрасінні Полацкай, як непамерная рэлігійная каштоўнасць, знакаміты на ўвесь свет. Так, крыж страчаны, але я, як і ўсе вернікі, веру ў тое, што ён знойдзецца і вернецца да нас у свой час. Ефрасіння, першая жанчына кананізаваная ў святыя, мірна пакоіцца ў родным Полацку і дапамагае ўсім, хто шчыра просіць у яе дапамогі. Яна стала сапраўдным сімвалам Полацка.

Здалёк відаць жамчужыну архітэктуры дрэўняй Русі – Сафійскі сабор. Ён магутна ды станіста размясціўся на самым высокім беразе Заходняй Дзвіны. Для будаўніцтва сабора прыязджалі прафесійныя дойліды з розных краін свету. З цягам часу, разам з Полацкам, храм перажыў шматлікія перабудовы, пажары, разбурэнні і другія драматычны падзеі. Пасля апошняй з іх сабор стаў прадстаўляць сабой однаапсідную базіліку, арыентаваную на поўнач. Сабор атрымаў і новае рашэнне інтэр'еру. Але гэта ўсё не згубіла яго душы, якая гучыць арганнай музыкай і прасякнута духоўнасцю, дабрадзейнасцю і чымсьці узнёслым.

Цэнтрам духоўнага жыцця я бы назваў Спаса-Эўфрасін’неўскі манастыр, менавіта там знаходзяцца мошчы Прападобнай Ефрасінні Полацкай і копія крыжа.
Полацк не перастае здзіўляць нас, паступова адчыняючы свае таямніцы. Цікавасць вызываюць велізарныя валуны з выбітымі на іх крыжамі, выяўленыя па плыні Заходняй Дзвіны і на сушы. Яны атрымалі назву Барысавы камяні па імя полацкага князя Барыса Усяслававіча. Першапачаткова лічылі, што іх прызначэнне – гэта адзначаць маршруты гандлёвых шляхоў, але я ўсё ж лічу, што яны раней былі сімваламі язычніцтва, а толькі потым, пры хрысціянізацыі насельніцтва, на іх былі вычэсваны крыжы ды надпісы. Зараз захавалася толькі чатыры камяні, адзін з якіх знойдзены ў пяці кіламетрах ад Полацка і усталяваны ў Сафійскага сабора.
Славутасцю Полацка я б назваў і Чырвоны мост, які пракладзены праз раку Палата і атрымаў сваю назву ў памяць аб кровапралітным баі паміж рускімі і французамі падчас Айчыннай вайны 1812 года.

І гэта яшчэ не ўсё, у Полацку ёсць шмат помнікаў. Напрыклад, помнік першадрукару Францыску Скарыну – вядомаму палачаніну. Менавіта ў родным Полацку Скарына атрымаў першапачатковую адукацыю. Недалёка знаходзіцца помнік Сімеону Полацкаму, таксама палачаніну, аднаму з ранніх прадстаўнікоў рускамоўнай сілабічнай паэзіі. Пра тое, што сваё годнае месца ў Полацку займае помнік Ефрасінні Полацкай, і казаць не трэба. Вось цікава, што да іх арганічна ўпісаўся помнік Усяславу Чарадзею, бо гэта паганскі персанаж. У Полацку знаходзіцца помнік літары «Ў», адзіны ў Беларусі.

Не сказаць пра тое, што Полацк з’яўляецца геаграфічным цэнтрам Еўропы, проста немагчыма. Месца цэнтра пазначана помнікам у выглядзе компаса. Калі падумаць, то Полацк не толькі фактычны геаграфічны цэнтр, а сапраўднае сэрца Ероўпы, бо з’яўляецца горадам духоўным, горадам прасвятлення.
Усех наведавальнікаў Полацка сардэчна запрашаюць шматлікія музеі: музей Беларускага кнігадрукавання, Краязнаўчы музей, Прыродна-экалагічны музей, Дзіцячы музей, домік Пятра I (цікавы тым, што там, па лягендах, спыняўся сам цар), а таксама музей-бібліятэка Сімяона Полацкага, Музей баявой славы , музей ткацтва і іншыя.

Пра Полацк можна размаўляць гадзінамі, у кожным сказе выкарыстоўваючы словы: магутны, непаўторны, найпрыгажэйшы, магчыма абыйсці ўсе музеі Полацка, наведаць саборы ды храмы, захапіцца шматлікімі помнікамі, прагуляцца па Кургану баявой славы, паглядзець на Вечны агонь ці проста спусціцца да берага Заходняй Дзвіны. Што бы ты ні рабіў, гэта застанецца ў тваім сэрцы, у тваёй памяці назаўсёды, бо Полацк – гэта горад, у які хочацца вярнуцца.


© Аляксандр Бельскі, 2012


politex.mogilev.by/index.php?option=com_content...

www.usebelarusy.by/be/content/krayaglyady/24540...

URL
   

Мысли вслух

главная